Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Gazze için acil ateşkes çağrısı içeren tasarıyı olağanüstü acil özel gündemle toplanarak oyladı. İspanya’nın öncülüğünde, aralarında Türkiye’nin de bulunduğu çok sayıda ülkenin eş sunuculuğunu üstlendiği metin, 193 üyeli BM’de 149 “evet” oyuyla kabul edildi; 12 ülke “hayır” dedi, 19 ülke çekimser kaldı. Oylama, sahada çatışma koşullarının sürdüğü ve insani yardım erişiminin siyasi ve güvenlik tartışmalarının merkezinde kaldığı bir dönemde geldi. Karar, bağlayıcı olmamakla birlikte dünya kamuoyunun eğilimini göstermesi açısından önem taşıyor; özellikle de ateşkesin uygulanabilirliği, sınır kapılarının açılması ve sivillerin korunması tartışmalarına yeni bir diplomatik zemin ekliyor.
Metinde barış perspektifi olarak iki devletli çözüme desteğin altı çizilirken, savaşın günlük yaşamı nasıl felç ettiğine dair uyarılar da yeniden gündeme taşındı. BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk’ün yazılı değerlendirmesinde, 10 Ekim 2025’te yürürlüğe giren ateşkesin üzerinden aylar geçmiş olmasına rağmen saldırıların rutin biçimde devam ettiği vurgulandı. Türk’ün paylaştığı verilere göre, sadece ay başından itibaren en az 32 Filistinli İsrail güçlerince öldürüldü ve ateşkes sonrasında öldürülenlerin toplamı 738’e ulaştı. Bu tablo, Genel Kurul’daki oylamanın yalnızca bir diplomasi başlığı değil, sahadaki can kayıplarıyla doğrudan bağlantılı bir siyasi sınav olarak görülmesine yol açtı.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu oylamasında Gazze için acil ateşkes kararı
Genel Kurul’da kabul edilen karar, Gazze’de derhal ateşkes sağlanması, esirlerin serbest bırakılması ve İsrail sınır kapılarının acil insani yardım için açılması taleplerini bir araya getiriyor. Metin, İsrail’in “işgalci güç” olarak uluslararası hukuk çerçevesinde ihtiyaç sahiplerine yardımın ulaştırılmasını sağlama yükümlülüğüne de vurgu yapıyor. Bu dil, tartışmanın yalnızca güvenlik değil, aynı zamanda hukuki sorumluluk ekseninde yürüdüğünü gösteriyor.
Oylama sonuçları, uluslararası bölünmeyi de görünür kıldı. ABD, İsrail, Macaristan ve Paraguay “hayır” oyu veren ülkeler arasında yer aldı. Dikkat çeken noktalardan biri, ABD’nin öncelikli talepleri arasında bulunan Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırısının kınanması ile örgüte silah bırakma ya da Gazze’den çekilme çağrısının metinde yer almaması oldu; bu ayrışma, kararın dili üzerinden yürüyen pazarlıkların hâlâ belirleyici olduğunu ortaya koydu.
Genel Kurul kararı neden bağlayıcı olmasa da etkili görülüyor
BM Genel Kurulu kararları, BM Güvenlik Konseyi kararları gibi bağlayıcı nitelik taşımıyor. Yine de 193 üyeli yapıda ortaya çıkan geniş çoğunluk, uluslararası meşruiyet tartışmalarında önemli bir gösterge olarak okunuyor. Özellikle sahada tahliye, yardım koridorları ve sivil altyapının korunması gibi başlıklarda, devletlerin pozisyonlarını kamuoyu önünde netleştirmesi baskıyı artırabiliyor.
Kararda iki devletli çözüme bağlılığın vurgulanması da, ateşkesin “geçici bir durak” mı yoksa siyasi sürecin başlangıcı mı olacağı sorusunu gündemde tutuyor. Oylama, bir sonraki adımın hangi platformda atılacağı sorusuna yanıt vermese de, müzakere masasının tamamen devre dışı kalmaması için diplomatik bir çerçeve sunuyor.
ABD’nin Güvenlik Konseyi vetosu sonrası diplomasi hattı yeniden Genel Kurul’a kaydı
Genel Kurul oylaması, BM Güvenlik Konseyi’nde 4 Haziran’da yaşanan vetonun ardından geldi. Konsey, geçici 10 üye (E10) tarafından imzalanan ve koordinatör ülke Slovenya tarafından sunulan Gazze tasarısını ele almak üzere toplanmış; ateşkes çağrısı içeren metin, Hamas’ı kınamadığı gerekçesiyle ABD tarafından veto edilmişti. Bu tablo, karar üretme kapasitesinin siyasi dengeler nedeniyle sık sık tıkandığı Konsey’den, daha geniş katılımlı Genel Kurul’a yönelen bir diplomasi kanalını öne çıkardı.
Genel Kurul’daki metnin, Güvenlik Konseyi’ndeki tartışmadan farklı biçimde şekillenmesi, “ortak payda” arayışının sınırlarını da gösterdi. Bir yanda güvenlik ve kınama dili, diğer yanda ateşkes, yardım ve hukuk vurgusu… İki hat arasındaki gerilim, sahadaki çatışma dinamiklerinden bağımsız değil ve önümüzdeki dönemde yeni tasarıların hangi ifadeler üzerinden pazarlık edileceğine işaret ediyor.
Uluslararası Adalet Divanı atfı ve iki devletli çözüm vurgusu
Kararda, Uluslararası Adalet Divanı’nın 28 Mart tarihli ve İsrail’e Gazze’ye daha fazla kara sınır kapısı açılması yönündeki kararına atıf yapılması, metni sadece siyasi değil, hukuki tartışmalarla da ilişkilendiriyor. Sınır kapıları ve geçişler, insani yardımın sürekliliği açısından kilit görülürken, kararın bu atfı, sahadaki uygulamaların uluslararası hukuk değerlendirmeleriyle birlikte izleneceği mesajını güçlendirdi.
İki devletli çözüm vurgusu ise ateşkesi daha geniş bir barış çerçevesine yerleştirmeyi amaçlıyor. Bu çerçevenin sahadaki gerçekliğe ne ölçüde temas edeceği belirsizliğini korusa da, karar metni müzakerelerin tamamen güvenlik başlığına sıkışmaması gerektiğini hatırlatıyor. Bu hatırlatma, sonraki görüşmelerin dilini belirleyebilecek bir çıpa işlevi görüyor.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Türk’ün uyarıları: ateşkes sonrası da siviller güvende değil
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, İsrail’in yoğun saldırıları ve ablukası altındaki Gazze’ye ilişkin yazılı açıklamasında, ateşkes ilanının üzerinden altı ay geçmesine rağmen Filistinlilerin hâlâ güvende olmadığını belirtti. Türk, Filistin Sağlık Bakanlığı verilerine dayanarak bu ayın başından itibaren en az 32 Filistinlinin öldürüldüğünü; 10 Ekim 2025’te yürürlüğe giren ateşkesin ardından öldürülenlerin toplamının 738’e yükseldiğini kaydetti. Bu sayılar, karar metninde öne çıkan “derhal ateşkes” talebinin yalnızca siyasi bir çağrı olmadığını, günlük can kayıplarıyla ölçülen bir aciliyet taşıdığını gösteriyor.
Türk, sivillerin çadırlarda, sokakta, araçlarda ve sağlık tesislerinde yaşamını yitirdiğine dikkat çekerek kadınlar, çocuklar, engelliler, insani yardım çalışanları ve gazetecilerin de mağdurlar arasında yer aldığını vurguladı. Gazeteci ve yardım personeli ölümlerinin “eşi benzeri görülmemiş” düzeyde olduğuna ilişkin tespit, sahadaki bilgi akışının ve yardım operasyonlarının da risk altında olduğunu ortaya koyuyor.
Tahliye, insani yardım ve cezasızlık tartışması büyüyor
Türk’ün açıklamasında öne çıkan başlıklardan biri, “hareket etmenin” dahi hayati tehlike taşıdığı değerlendirmesiydi. Yürürken, araç kullanırken ya da dışarıda dururken öldürülen Filistinlilere ilişkin olayların neredeyse her gün kayda geçtiğini belirten Türk, sivillerin hedef alınmasının savaş suçu olduğuna işaret etti. Bu vurgu, tahliye planlarının, yardım dağıtımının ve sivil geçişlerin güvenliğine dair tartışmaları doğrudan etkiliyor.
Türk ayrıca, on binlerce Filistinli sivilin öldürülmesinin ardından uluslararası toplumun “sözlerin ötesine geçmesi” gerektiğini savundu; ihlallerin sona erdirilmesi, tüm tarafların işlediği suçlar için hesap verebilirlik ve Filistinlilerin evlerini ve topluluklarını yeniden inşa edebilmesi için anlamlı adımlar çağrısı yaptı. Genel Kurul’daki karar ile sahadan gelen bu uyarılar birleştiğinde, önümüzdeki dönemin temel sorusu netleşiyor: Ateşkes talebi, insani yardımın sürekliliği ve hesap verebilirlik aynı anda ilerletilebilecek mi?
