Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 10 Eylül 2025’te Brüksel’de yaptığı ve 73 dakika süren “Avrupa Birliği’nin Durumu” konuşmasında, gündemin merkezine Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaşı yerleştirdi. Komisyonun duyurduğu yeni destek önlemleri, bir yandan Rusya’ya yönelik yeni yaptırım hazırlıklarını hızlandırırken, diğer yandan Ukrayna için finansman ve savunma kapasitesini artırmaya dönük bir çerçeve çiziyor. Von der Leyen’in mesajı, “Bu Rusya’nın savaşı, bedelini de Rusya ödemeli” vurgusuyla, dondurulmuş varlıklardan elde edilen gelirlerin Ukrayna lehine mobilize edilmesi fikrini yeniden öne çıkardı. Aynı konuşmada, göç ve iklim gibi başlıklar yer alsa da, Brüksel’deki tartışmanın ana ekseni güvenlik ve savaş ekonomisinin Avrupa Birliği üzerindeki etkileri oldu.
Komisyonun çizdiği yol haritası, uluslararası destek arayışının da bir parçası. Washington hattında temaslar sürerken, AB içinde özellikle enerji bağımlılığı ve yaptırımların kapsamı üzerinden siyasi gerilimler dikkat çekiyor. Bu tablo, sadece savunma ve dış politika alanında değil; enerji fiyatları, tedarik zincirleri ve sermaye piyasalarında risk algısı gibi başlıklarda da dalga etkisi yaratıyor. Nitekim jeopolitik tansiyonun piyasalara yansıması, benzer bir çerçevede jeopolitik gerilimlerin endeksler üzerindeki etkisi üzerinden de yakından izleniyor.
Avrupa Komisyonu’nun yeni destek önlemleri Rusya’ya 19’uncu yaptırım paketiyle birlikte şekilleniyor
Von der Leyen, Avrupa Komisyonunun Rusya’ya yönelik 19. yaptırım paketi üzerinde çalıştığını açıkladı. Paket taslağının, Moskova’nın petrol fiyat tavanını aşmak için kullandığı “gölge filo”ya ve yaptırımların delinmesine aracılık eden üçüncü ülkelere dönük yeni önlemler içermesi hedefleniyor. Brüksel’in yaklaşımı, yalnızca gemi taşımacılığına değil, aynı zamanda yaptırımları baypas etmeyi mümkün kılan finansal ve lojistik ağlara da odaklanarak baskıyı artırmayı amaçlıyor.
Konuşmada dikkat çeken bir diğer başlık, AB’nin Rusya’dan enerji alımlarını planlanandan önce sonlandırma ihtimalinin masaya gelmesi oldu. Von der Leyen, daha önce 2027’ye kadar bitirilmesi öngörülen sürecin öne çekilebileceğini söyledi. AB’nin hâlâ Rus enerji ithal ettiği ve geçen yıl bu kalem için yaklaşık 23 milyar avro harcadığı hatırlatıldı; tartışma, enerjide arz güvenliği ile yaptırımların etkinliği arasındaki gerilimde düğümleniyor.
Bu başlıkta ABD’nin baskısının da hissedildiği belirtiliyor. Son dönemde kamuoyuna yansıyan haberlerde, ABD Başkanı Donald Trump’ın Avrupalılardan Rus enerji bağlarını kesmelerini ve Çin ile Hindistan gibi ülkelere ikincil yaptırım uygulanmasını istediği aktarıldı. Buna karşın Macaristan ve Slovakya gibi ülkelerin bu çizgiye sert itirazları, birlik içinde uzlaşı arayışını zorlaştıran başlıca unsur olarak öne çıkıyor.
Ukrayna için tazminat kredisi planı dondurulmuş Rus varlıklarının gelirini merkeze alıyor
Von der Leyen, Rusya’nın dondurulmuş varlıklarından elde edilen gelirlerle Ukrayna için yeni bir tazminat kredisi oluşturulacağını duyurdu. AB’nin elinde yaklaşık 210 milyar avro değerinde dondurulmuş Rus varlığı bulunduğu bilgisi, planın mali dayanağı olarak öne çıkıyor. Bu yaklaşım, “varlıklara el koyma” tartışmasından ziyade, varlıklardan doğan nakit akışının teminatlaştırılması üzerinden ilerleyen bir finansman kurgusu olarak anlatıldı.
Planın temel mantığı, dondurulmuş varlıklardan gelen nakit bakiyelerin teminat gösterilerek Ukrayna’ya kredi sağlanması ve riskin AB ülkeleri tarafından üstlenilmesi. Von der Leyen’in çerçevesinde, Ukrayna’nın geri ödemeyi ancak Rusya’nın tazminat ödemesi halinde yapması hedefleniyor. Kredinin toplam büyüklüğü ve teknik ayrıntılar konuşma sırasında netleştirilmedi; buna rağmen “kimin ödeyeceği” tartışmasına siyasi bir yanıt üretme iddiası, Brüksel’deki diplomatik trafiğin ana yakıtı haline geldi.
Komisyonun aynı dönemde duyurduğu daha geniş yardım paketi ise 2026-2027 için toplam 90 milyar avroluk bir finansmanı işaret ediyor. Buna göre kaynağın 60 milyar avrosu askeri destek, 30 milyar avrosu ise reform şartlarına bağlanan ekonomik yardım ve bütçe desteği şeklinde planlandı. İlk ödemenin nisan ayında yapılmasının öngörüldüğü bilgisi de paylaşıldı; bu takvim, Ukrayna’nın bütçe sürdürülebilirliği ve kamu hizmetlerinin devamlılığı açısından kritik görülüyor.
Avrupa’da kamu kaynaklarının hangi önceliklerle dağıtıldığı tartışılırken, ekonomik politika başlıkları farklı ölçeklerde benzer soruları gündeme taşıyor. Üye ülkelerde iç ekonomi gündeminin baskısı sürerken, kamu otoritelerinin destek programlarına yaklaşımı örneğin ekonomik önlemler tartışmalarında da yakından izleniyor.
Askeri kapasite ve insani dosya aynı masada: Dron İttifakı ve kaçırılan çocuklar için zirve
Von der Leyen, Ukrayna’nın askeri kapasitesini artırmaya dönük yeni adımların da devreye alınacağını söyledi. “Nitelikli Askeri Üstünlük” başlığı altında Ukrayna ordusunun ihtiyaçlarına yatırım yapılması hedeflenirken, AB ile Ukrayna arasında bir Dron İttifakı kurulacağı açıklandı. Projeyi başlatmak için G7 kredisinden 6 milyar avro ayrılacağı belirtildi; mesaj, Ukrayna’nın sahadaki yenilikçi çözümlerinin “ölçek” sorunu yaşadığı ve AB’nin burada üretim-tedarik kapasitesiyle devreye girmek istediği yönünde.
Bu askeri çerçevenin tedarik boyutu da netleştirildi. Von der Leyen, askeri destek için ayrılan kaynağın büyük ölçüde AB ve Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) ülkelerinden savunma ekipmanı alımında kullanılacağını ifade etti. Acil ihtiyaç doğması ve AB içinde uygun alternatif bulunmaması halinde, birlik dışından tedarik seçeneğinin de devreye alınabileceği kaydedildi. Bu yaklaşım, hem Avrupa savunma sanayii kapasitesini büyütme hedefini hem de cephe hattındaki zaman baskısını aynı denklemde tutuyor; stratejik işbirliği tartışması bu noktada somutlaşıyor.
Komisyon Başkanı, savaşın insani boyutuna ilişkin olarak Rusya tarafından kaçırıldığı belirtilen yaklaşık 20 bin Ukraynalı çocuğun geri getirilmesi için yeni bir zirve düzenleneceğini de duyurdu. Bu başlık, yalnızca insani yardım perspektifinden değil, savaş suçlarına dair delil toplama ve uluslararası adalet mekanizmalarının işlerliği açısından da AB gündeminde özel bir yer tutuyor. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy ise konuşmaya verdiği yanıtta, Ukrayna’nın güvenliğinin Avrupa’nın güvenliğiyle doğrudan bağlantılı olduğunu ve Ukrayna, Avrupa, ABD ile G7’nin birlikte “kalıcı ve garanti edilmiş bir barış” sağlayabileceğini söyledi.
Von der Leyen’in açıkladığı çerçeve, yaptırımların güncellenmesiyle finansman mekanizmalarının aynı stratejiye bağlandığı bir döneme işaret ediyor. Brüksel’deki esas soru, bu paketlerin siyasi birlik, enerji gerçekleri ve savunma üretim kapasitesiyle ne kadar hızlı örtüştürülebileceği.
