Yetkililer, Türkiye’de kiralık konut piyasasında yaşanan gerilimin ardından kira artışı baskısını azaltmayı hedefleyen yeni önlemler paketini yeniden gündemin merkezine taşıdı. Tartışmanın odağında, 2022’de TBMM’de kabul edilip konut kiralarında artışı belirli bir eşiğin altında tutan düzenlemenin uygulama sonuçları ve süresinin nasıl yönetileceği yer alıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, 22 Nisan 2023’te TRT Haber’de yaptığı açıklamalarda, fiyatların talep karşısında arz artırıldığında dengelenebileceğini vurgulayarak TOKİ üzerinden yürütülen sosyal konut hamlelerinin aynı zamanda bir piyasa düzenlemesi işlevi gördüğünü söyledi. Aynı dönemde Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek hakkında “%25 sınırının kaldırılacağı” yönünde çıkan haberlerin ise Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi tarafından manipülasyon olarak nitelendirildiği belirtildi. Kiracıların barınma hakkı tartışması büyürken, ev sahipleri ile kiracılar arasındaki dengeyi kurma arayışı, bu kez daha geniş bir ekonomik kontrol çerçevesinde ele alınıyor.
Yetkililerden kira artışı sınırlama mesajı: %25 düzenlemesi ve uzatma tartışması
Konut kiralarında artışı bir önceki yılın bedeline göre yüzde 25 ile sınırlayan düzenleme, TBMM Genel Kurulu’nda Haziran 2022 tarihinde kabul edilmişti. Bakan Kurum, 22 Nisan 2023’te yaptığı değerlendirmede, söz konusu sınırlama uygulamasının o dönemki takvime göre 2023’ün 7’nci ayına kadar geçerli olduğunu hatırlattı.
Kurum, piyasa koşullarının ortalamanın üzerine çıkması halinde vatandaşların korunması için düzenlemenin süresinin uzatılacağını ifade etti. Bu yaklaşım, kiracılar açısından öngörülebilirlik arayışına karşılık gelirken; ev sahipleri cephesinde artan maliyetler ve enflasyonun sözleşmelere yansıması tartışmalarını canlı tuttu.
Uygulamanın temel amacı, hızlı fiyat yükselişlerinin hane bütçeleri üzerindeki etkisini azaltmak ve barınma hakkı tartışmasını sosyal bir kriz alanına dönüşmeden yönetebilmek. Ancak piyasa aktörleri açısından soru aynı kaldı: Bu tarz bir ekonomik kontrol mekanizması, arz artışıyla desteklenmeden ne kadar sürdürülebilir?
Arzı artırma stratejisi: TOKİ ve 250 bin sosyal konutla piyasa düzenlemesi
Bakan Kurum’un aynı yayında altını çizdiği başlık, kira baskısının sadece denetimle değil, yeni konut üretimiyle azaltılabileceği oldu. Kurum, deprem riskinin azaltılması ve vatandaşın ev sahibi olabilmesi için sosyal konut üretildiğini, bunun da kiralık piyasasında bir dengeleme etkisi yarattığını söyledi.
Bu çerçevede TOKİ’nin rolüne işaret eden Kurum, 250 bin sosyal konut hedefini ve “ilk evini alacaklara kredi imkânı” vurgusunu öne çıkardı. Buradaki yaklaşım, kiralık segmentteki talebin bir bölümünü mülkiyete kaydırarak fiyatları aşağı yönlü baskılamayı amaçlıyor.
İstanbul’da aynı semtte oturmayı sürdürmek isteyen bir ailenin, sözleşme yenileme döneminde karşılaştığı artış baskısı; buna karşılık yeni sosyal konut projelerinin çevre ilçelerde yarattığı alternatifler… Bu tür örnekler, kamu eliyle arz artırma politikasının, salt bir sosyal yardım değil aynı zamanda piyasa düzenlemesi aracı olarak konumlandığını gösteriyor. Yine de bu etki, teslim süreleri ve erişilebilir finansman şartları gibi parametrelere bağlı olarak şekilleniyor.
Dezenformasyon uyarısı ve mevzuat takvimi: Şimşek iddiasına resmi yanıt
Kira başlığında bir diğer önemli gelişme, kamuoyunda hızla yayılan “%25 sınırının kaldırılacağı” iddiasına ilişkin resmi yalanlama oldu. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi, bazı yayınlarda yer alan bu iddianın manipülasyon içerdiğini duyurdu.
Açıklamaya göre Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, iş ve finans dünyası temsilcileriyle yaptığı basına kapalı bir toplantıda kendisine yöneltilen soruya yanıt verirken, konut kiralarında artışı yüzde 25 ile sınırlayan ve 1 Temmuz 2024’te sona erecek düzenlemenin bitiş tarihine yakın yeniden değerlendirileceğini ifade etti. Merkez, iddialarda öne sürüldüğü gibi düzenlemenin kaldırılmasına dair alınmış bir karar bulunmadığını; ayrıca Şimşek’in kamuoyuna yönelik resmi bir açıklamasının da olmadığını kayda geçirdi.
Bu yalanlama, tartışmanın sadece ekonomi yönetimiyle değil bilgi ekosistemiyle de ilgili olduğunu ortaya koydu. Zira kiralık piyasada atılacak her adım, kiracılar kadar ev sahipleri için de sözleşme davranışlarını etkiliyor; yanlış bilgi ise beklentileri hızla bozabiliyor. Bu nedenle önlemler kadar, düzenleme takviminin açık ve doğrulanabilir biçimde yönetilmesi, güveni ayakta tutan kritik unsur olarak öne çıkıyor.
