Birleşmiş Milletler çatısı altındaki FAO ve WFP’nin, Avrupa Birliği ve insani kuruluşların yer aldığı Gıda Krizine Karşı Küresel Ağ (GNAFC) aracılığıyla yayımladığı son rapor, dünyada akut açlık baskısının yeni bir eşikten geçtiğini ortaya koydu. Küresel ölçekte 65 ülke ve bölgede yapılan değerlendirmenin merkezinde, özellikle çatışmaların belirlediği kırılganlıklar yer aldı. Belgede, 2024’te seçili 65 ülke veya bölgenin 53’ünde 295,3 milyon kişinin “yüksek düzeyde akut gıda güvensizliği” yaşadığı, bunun bir önceki yıla göre 13,7 milyon artış anlamına geldiği kaydedildi. En çarpıcı bulgulardan biri ise, insani yardım erişiminin kesildiği dönemlerde krizin hızla ağırlaştığı Gazze’ye ilişkin tespitler oldu: Rapora göre Gazze’de durum, IPC ölçeğinde en ağır seviye olan kıtlık ve “felaket” olarak tanımlanan Aşama 5’e denk düşüyor. Belgede, aynı en ağır aşamadaki nüfusun 2023’e kıyasla iki kattan fazla arttığı, bu grubun yüzde 95’inden fazlasının Gazze ile Sudan’da bulunduğu vurgulandı. Raporda işaret edilen tablo, yalnızca acil açlıkla sınırlı değil; tarım, lojistik ve dijital izleme sistemlerinin de dahil olduğu daha geniş bir gıda güvenliği ve sürdürülebilirlik sınavına işaret ediyor.
BM raporu: 65 ülke ve bölgede akut gıda krizi derinleşme eğiliminde
Küresel Gıda Krizi Raporu’na göre 2024’te akut gıda krizi baskısı art arda altıncı yıl yükseldi. Metinde, bu artışın arkasındaki temel itici gücün “çatışma” olduğu açık biçimde belirtiliyor; çatışmaların gıdaya erişimi, yerel üretimi ve tedarik zincirlerini aynı anda zayıflattığına dikkat çekiliyor.
Rapor, risklerin tek bir kanaldan ilerlemediğini de sayısallaştırıyor. 20 ülke veya bölgede yaklaşık 140 milyon kişi için çatışmaların ana etken olduğu; 15 ülkede 59 milyon kişi için ekonomik şokların öne çıktığı; 18 ülkede ise 96 milyon kişi için aşırı hava olaylarının belirleyici faktör haline geldiği aktarılıyor.
Bu çerçeve, dijital ekonomi açısından da anlamlı: krizlerin “sebep haritası” giderek karmaşıklaştıkça, gıda fiyatları, sigorta modelleri ve insani lojistiği yöneten veri akışları daha kritik hale geliyor. Rapordaki eğilimler, yalnızca bugün kimin aç kaldığını değil, yarın hangi bölgelerde kırılganlığın hızla büyüyebileceğini gösteren bir erken uyarı mantığına dayanıyor.
Gazze’de IPC Aşama 5 uyarısı: insani yardım kesintileriyle gıda güvenliği çöktü
Raporda Gazze’ye ilişkin bölüm, insani yardım koridorlarının kapanmasının sahadaki etkisini doğrudan tarif ediyor. Metne göre mart ayı başında Gazze Şeridi’ne tüm geçişlerin kapatılması ve iki aylık ateşkesin çökmesi sonrasında gıdaya erişim ciddi biçimde kısıtlandı; hiçbir yardım, gıda, yakıt ya da tıbbi malzemenin girişine izin verilmediği ifade edildi.
IPC ölçeğinde Aşama 5’teki nüfusun büyümesi, raporun en ağır bulguları arasında yer alıyor. Belge, bu aşamada insanların “aşırı gıda eksikliği” ve “başa çıkma kapasitesinin tükenmesi” ile karşı karşıya kaldığını; bunun açlık, akut yetersiz beslenme ve ölüme yol açabildiğini vurguluyor. Gazze ile birlikte Sudan, Yemen ve Mali’nin en ciddi krizleri yaşayan yerler arasında sayılması, çatışma kaynaklı kırılmanın bölgesel değil, birbirini besleyen bir küresel risk haline geldiğine işaret ediyor.
Raporda Haiti, Lübnan, Myanmar, Nijerya, Gazze ve Sudan’da çatışmaların artmasının yerinden edilmeyi hızlandırdığı not ediliyor. Yerinden edilme, özellikle kent çevresinde kayıt dışı işlerde çalışan hanelerin gelirini keserken, dijital ödeme ve kupon sistemleri gibi araçların da erişim engelleriyle karşılaşabildiği bir tabloyu beraberinde getiriyor.
Çatışma, ekonomik şoklar ve iklim baskısı: sürdürülebilirlik ve gıda krizi yönetimi
Rapor, tek tek ülkelerin yanı sıra sistemik bir kırılmayı da işaret ediyor: çatışma, enflasyon ve aşırı hava olayları aynı dönemde birikince, gıda güvenliği politikaları “acil müdahale” ile “uzun vadeli sürdürülebilirlik” hedefleri arasında sıkışıyor. Bu gerilim, özellikle tarımsal üretimle yakından bağlantılı ülkelerde daha görünür hale geliyor; kuraklık ve sel gibi şoklar, hem hasadı hem de gıda fiyatlarını aynı anda etkileyebiliyor.
Bu noktada rapor, tamamen karamsar bir tablo da çizmiyor. Afganistan, Kenya ve Ukrayna’nın da aralarında bulunduğu 15 ülkede gıda güvenliği durumunda iyileşme görüldüğü belirtiliyor. Bu tür iyileşmeler, sahada erişimin artması, piyasaların kısmen çalışması ve bazı bölgelerde çatışma şiddetinin azalması gibi değişkenlerle birlikte okunuyor.
Türkiye ve bölge açısından tartışma, iklim ve tarım ilişkisine kadar uzanıyor. İklim baskısının üretim maliyetlerini artırdığı ve tedarik sürekliliğini zorladığı başlıklar, son yıllarda daha sık gündeme geliyor; bu bağlamda Türkiye’de tarım ve iklim etkisi tartışmaları, rapordaki “aşırı hava olayları” vurgusuyla aynı eksende kesişiyor. GRFC’nin çizdiği çerçeve, gıdanın yalnızca tarımsal üretim meselesi olmadığını; lojistikten finansmana, veri tabanlı erken uyarıdan yardım koordinasyonuna kadar çok katmanlı bir yönetim alanına dönüştüğünü gösteriyor.
Rapordan çıkan genel resim net: Birleşmiş Milletler ortaklarının değerlendirmesi, akut açlığın çatışmalarla hızla büyüdüğünü, ekonomik ve iklim şoklarının da bu tabloyu ağırlaştırdığını ortaya koyuyor. Gazze’deki Aşama 5 tespiti ise, erişim kısıtları sürdükçe krizin kısa sürede daha geniş bir nüfusu etkileyebileceğine dair en sert uyarı olarak öne çıkıyor.
